قلم پیکربندی چیست و چه کاربردی در مدیریت پیکربندی دارد؟

بررسی مفصل CI و CM و CMDB

مدیریت پیکربندی (CM) از فرایندهای کتابخانه زیرساخت فناوری اطلاعات (ITIL) نسخه ۲ و یک پروسه جذاب برای مدیریت خدمات فناوری اطلاعات (ITSM) است که وظیفه دارد تا همه موارد احراز هویت فردی یک (CI) را در یک سیستم اطلاعاتی ردیابی کند یک CI ممکن است یک سرور ساده باشد و یا به عنوان کل واحد فناوری اطلاعات، پیچیده! در سازمان های بزرگ و با ورود ITIL نقش جدیدی تعریف می شود بنام “مدیر پیکربندی”، یک مدیر پیکربندی می تواند جهت نظارت و مدیریت فرآیند CM منصوب شود. در نسخه ۳ ITIL این فرایند به عنوان “مدیریت دارایی و مدیریت پیکربندی” تغییر نام داده شد و در ITIL4 نیز تحت عنوان “مدیریت پیکربندی” و زیر مجموعه تمرین “مدیریت خدمات” قرار گرفته است…

تعریف یک CI در ITIL3 یعنی هر مولفه ای که باید به منظور ارائه خدمات فناوری اطلاعات مدیریت شود.

یک آیتم (قلم) پیکربندی (CI) در حقیقت یک مولفه در ارایه خدمات است و می توان از آن بعنوان یک دارایی انفورماتیکی و یا ترکیبی از دارایی های فناوری اطلاعات یاد کرد که ممکن است وابسته (دارای رابطه) با دیگر فرایندهای فناوری اطلاعات باشد. یک CI ویژگی هایی دارد که ممکن است سلسله مراتبی و روابطی باشد که توسط مدیر پیکربندی در پایگاه داده CM تعیین می شود.

اما تعریف ساده تری برای CI این است: ” هر چیز قابل پیکربندی که بعنوان دارایی در ارایه خدمات و فرایندها نقشی  موثر دارد.”

صفات مشترک هر CI

هر CI دارای صفات مشترکی هستند که در بردارنده اطلاعات فنی، اطلاعات مالکیت و روابط آن است.

1. Technical (فنی) – یکی از مهمترین صفات پایه ای CI، داده هایی است که قابلیت های CI را نشان می دهند مثلا در مورد CI یک سرور، نسخه نرم افزار ، مدل، سخت افزار و مشخصات سازنده و سایر مشخصات فنی مانند سرعت شبکه و اندازه ذخیره سازی داده، کیبورد، موش و کابل، مصرف کننده نشانگر صفات فنی این سرور است.
2. Owner (مالکیت) – بخش مهم مدیریت دارایی، ثبت جزییات مالی، ویژگی های مالکیت، تاریخ خرید، ضمانت، محل و شخص مسئول برای CI است. شماره اموال، برچسب خدمات، بارکدها و نوع CI،نشانگر صفت مالکیت یک دارایی است.
3. Relationship (ارتباط) – ارتباط بین اقلام کمک می کند تا مدیر پیکربندی دارایی ها علاوه بر دیدی وسیع تر (تصویر بزرگ) رابطه های یک به چند و چند به یک و حتی چند به چند را تعریف کند. مثلا رابطه بین(آیتم های) سخت افزاری (به عنوان مثال یک چاپگر) ، نرم افزار (مانند داریورها) و کاربران (به عنوان مثال آقای “افشین ستوده”) می تواند باشد. علاوه بر آن مشخص کردن روابط بین دارایی ها و یا CI ها سبب می شود تا در هنگام پیشنهاد یا ایجاد و اجرای تغییرات در اقلام پیکربندی، تصمیماتی کاملا آگاهانه بگیرید.

بنابراین یک پایگاه داده (CM) اطلاعات کلیه CIها را در خود نگه می دارد و تعیین مالکیت و روابط CIها برای پیگیری تنظیمات بیشتر استفاده قرار می گیرد.

اطلاعات تهیه شده در CMDB برای پنج فعالیت اساسی مورد استفاده قرار خواهد گرفت.

1. برنامه ریزی: برنامه ریزی CM به طور دقیق زمانی سه تا شش ماهه را برای تدوین نیاز دارد و البته دوازده ماه برای تدوین کلی نیاز هست ضمن اینکه این برنامه ریزی باید حداقل دو بار در سال بررسی شود. این برناه ریزی باید استراتژی، سیاست ها، دامنه، اهداف، نقش ها و مسئولیت ها، فرآیندهای CM، فعالیت ها و رویه ها، CMDB، روابط با فرایندهای دیگر و اشخاص ثالث، دسته بندی های CI برای پیگیری در CMDB و در آخر جزئیات اطلاعات CI را تعیین نماید.
2. شناسایی: انتخاب، شناسایی و برچسب زدن همه CIها که لیستی از قطعات ایجاد شده در هر سیستم است، فعالیت اساسی دوم در راستای تهیه اطلاعات CIهاست. ثبت اطلاعات مربوط به CIها شامل نسخه های سخت افزاری و نرم افزاری، مستند سازی، مالکیت و سایر شناسه های منحصر به فرد را پوشش می دهد.
3. کنترل: این فعالیت این اطمینان را می دهد که فقط CIهای مجاز و قابل شناسایی پذیرفته شوند و از زمان جمع آوری و ثبت از درج CIهای غیرمجاز خودداری شود. این تضمین می کند که بدون CIهای اضافه، اصلاح، جایگزینی یا حذف CIهای مجاز آسانتر شود بنابراین با مستندات کنترلی مناسب اطمینان خاطر خاهید داشت که بطور مثال درخواست تایید برای تغییر یک CI، آپیت مشخصاتCI و تمام CIهای تحت مدیریت تغییر (ITSM) کنترل خواهند شد.
4. نظارت: فعالیت نظارت امکان تغییرات و ردیابی سوابق CIها در طول عمر خود از طریق وضعیتهای مختلف را فراهم می کند، بطور مثال در “دست استفاده بودن[۱]“، “در انبار بودن[۲]“، “در دست تعمیر[۳]” و یا “منقضی شده[۴]” و “مستهلک شدن[۵]“، وضعیت هایی است که در حین فعالیت نظارت بر CIها امکان نظارت دقیق را میسر می کند.
5. تأیید: بررسی ها و ممیزی هایی وجود CIها را تایید می کند و بررسی می کند که آنها به طور صحیح در CMDB و لیست قطعات ثبت شده اند. این شامل فرآیند تأیید مدیریت انتشار (ITSM) و اسناد CM قبل از تغییر است.

قلم پیکربندی یا به اصطلاح (CI) به واحد ساختاری اصلی سیستم مدیریت پیکربندی اشاره دارد. این یعنی هر CI جز کوچکی از یک پایگاه مدیریت پیکربندی یا CMDB  است. نمونه هایی از CI شامل اسناد، مدارک فردی، نرم افزار، تجهیزات سخت افزاری، مدل ها و برنامه ها و… می باشد. سیستم مدیریت پیکربندی، با استفاده از ترکیب فرآیندها و ابزارها، با اجرا و فعال کردن عناصر اساسی شناسایی، مدیریت تغییر، حسابداری وضعیت و ممیزی، دروه حیات CI را تحت نظارت قرار می دهد. هدف از این سیستم اجتناب از معرفی خطاهای مربوط به عدم تست و همچنین ناسازگاری با سایر سیستم های اطلاعاتی است.

اصطلاح “قلم پیکربندی” می تواند برای هر چیزی که قابل پیکربندی است قابل تعمیم است و البته از آنها بعنوان عناصر مدیریت پیکربندی استفاده می شوند این یعنی هر CI یک واحد مستقل و در عین حال وابسته (از طریق روابط) در سیستم مدیریت پیکربندی مورد استفاده قرار گیرد.

ادامه مطلب در صفحه بعد…

نوشته قلم پیکربندی چیست و چه کاربردی در مدیریت پیکربندی دارد؟ اولین بار در سرویس دسک پلاس فارسی مدانت. پدیدار شد.

CMDB و کاربرد آن در سرویس دسک

تفاوت مدیریت موجودی، مدیریت دارایی، مدیریت پیکربندی

اغلب نرم افزارهای مدیریت خدمات انفورماتیک ITSM مبتنی بر چارچوب های بین المللی ITIL دارای قابلیت هایی جهت مدیریت دارایی ها و مدیریت اقلام پیکربندی هستند.

متاسفانه مدیران سرویس دسک سازمان ها، استفاده کنندگان و تمرین کنندگان فرایندهای ITIL معمولا در هنگام استفاده از ابزار سرویس دسک، با مفاهیمی چون مدیریت موجودی، مدیریت دارایی و مدیریت پیکربندی CMDB مواجه می شوند که درک آن تقریباً گیج کننده به نظر می رسد. باتوجه به شباهت های بسیار زیاد این ها، در نتیجه این سوال اجتناب ناپذیر به ذهن همه خطور می کند که: “تفاوت یک دارایی و یا یک مورد (قلم) پیکربندی (CI) چیست؟” مدیریت انبار، کجای این داستان است!؟

پیش از آنکه به بررسی CMDB و کاربردهای آن در ابزارهای پیاده سازی ITIL بپردازیم نیاز هست تفاوت های این دو، البته این سه نیاز را تشریح کنیم و به وضوح آنها را از هم تفکیک کنیم تا به درک درستی از کاربرد و نحوه استفاده صحیح از آن داشته باشیم. ناگفته پیداست که هدف از کلیات فرایندهای ITIL این است که می خواهیم علاوه بر پایداری خدمات فعلی، با تغییرات منطقی و دقیق، به بهبود مستمر سازمان و کسب و کار کمک کنیم و ارزش مثبت خلق کنیم! پس پایه این تصمیم گیری برای انجام تغییرات دقیق و خلق ارزش مثبت، نیازمند یک سری آبجکت (چیز) “شی” Object است، که بدون آنها قادر به ارایه خدمات مناسب نخواهیم بود. تردیدی نیست که هر یک از این آبجکت ها برای مقاصدی خاص، و کاملا متفاوت از هم، مورد استفاده قرار می گیرند. بنابراین در حوزه فناوری اطلاعات، وجود مفاهیمی چون مدیریت موجودی، مدیریت دارایی، و مدیریت پیکربندی معمولا با هم و در کنار هم می آیند تا به کمک آنها اهداف خاص را دنبال کنیم و بتوانیم نیازهای جاری و آتی را با قدرت و منطق صحیح و بیشتری پوشش دهیم. بنابراین شناخت کاربرد هر کدام از آنها سبب می شود تا شما بر ساختار کلی و استاندارد ارایه سرویس در سازمان مسلط شوید. در اینجا به بررسی این مفاهیم می پردازیم تا به سبب آن بتوانیم مقایسه ای مجزا در خصوص هر کدام داشته باشیم و بدانیم که هر کدام از آنها مناسب چه حوزه ای است و برای چه فعالیتی مناسب تر است.

مطلب مرتبط: مدیریت روابط در ITIL4

مدیریت موجودی (“انبار”)

تعریف

هر سازمانی حاوی مجموعه از قطعات و تجهیزات ریز و درشت، سخت افزاری و … است اشیای ملموس که معمولا خریداری شده و برای استفاده در آینده در انبار نگه داشته می شود اساس تعریف مدیریت موجودی همانطور که ازنامش پیداست مدیریت موجودیت هاست چه چیزی داریم؟ چه چیزی قرار است خریداری کنیم و دپو کنیم. مدیریت موجودی در درجه اول در مورد تعیین اندازه (کنترل ورود و خروج) و قرار دادن آبجکت ها (اشیا) در انبار است. کالاها در مدیریت موجودی در مکان های مختلف در یک مرکز یا در چندین مکان از یک شبکه عرضه می شود و ضروری است تا از روند منظم و برنامه ریزی موجودی در برابر اختلال تصادفی محافظت کند.

هدف

هدف مدیریت موجودی : مربوط به تعیین خطوط زمانی تامین، مدیریت انباشت تجهیزات و ابزارها، پیش بینی موجودی، ارزش گذاری موجودی، پیش بینی قیمت موجودی، موجودی فیزیکی، تامین فضا برای حفظ موجودی ها، مدیریت کیفیت، دوباره پر کردن انبار، کالای بازگشتی و کالاهای معیوب و پیش بینی تقاضاست.

به زبان ساده تر

از مدیریت موجودی برای حفظ اقلام در اختیار، اطلاع از مقدار موجود، محل قرارگیری و چگونگی دوباره پر کردن انبار استفاده می شود. در یک کلام مدیریت موجودی، عبارت ساده شده، مدیریت انبار است که مهمترین شاخص در مدیریت انبار، کنترل ورود و خروج کالا است!

مدیریت دارایی (“انبار + مالی + چرخه حیات)

تعریف

تعریف مدیریت دارایی، کمی گسترده تر از مدیریت دارایی است زیرا در اینجا بحث مالی و چرخه عمر و حیات دارایی بسیار حائز اهمیت است و به شدت برای سازمان از اولویت های بالا به حساب می آید. بنابراین به هر سیستمی که وظیفه نظارت و نگهداری چیزهایی که برای یک سازمان یا یک گروه دارای ارزش هستند را برعهده دارد، مدیریت دارایی می گویند، این ممکن است شامل هر چیز قابل لمس و یا نامرئی باشد! بحثی که اینجا مهم است ارزش مالی آن چیز است! پس هر چیز ملموسی مانند: ساختمان ها و یا هر چیز ناملموسی مانند مالکیت معنوی یک اثر را شامل می شود. مدیریت دارایی خود، مدیریت موجودی یا انبار را نیز شامل می شود با این تفاوت که بحث مالی و چرخه حیات دارایی را نیز پوشش می دهد.

هدف

هدف از مدیریت دارایی این است که که طول عمر قابل استفاده دارایی را به طور موثر مستند کند. زیرا هزینه ها تعمیر یک تجهیز، بیش از تعویض آن خواهد بود، مستهلک شدن دارایی یعنی اتمام عمر دارایی، همین موضوع سبب تحمیل هزینه های سربار و مازاد به سازمان می شود پس مدیریت دارایی یک فرآیند سیستماتیک از برنامه ریزی، پیاده سازی، استقرار، هدایت و توزیع دارایی ها در مسیری مقرون به صرفه برای کاهش هزینه ها، کاهش نرخ خرابی و…است.

به زبانی ساده تر

مدیریت دارایی بیشتر بر روی چرخه حیات و جنبه های مالی یک دارایی، تمرکز می کند. اما اغلب سیستم های مدیریت دارایی معمولا قادر به انجام یک تحلیل، تأثیر بسیار مفید نیستند زیرا این نوع مدیریت، در مورد اینکه چگونه یک دارایی، در تحویل یک سرویس (خدمت) می تواند اثرگذار باشد و یا یک دارایی بر روی نحوه ارایه یک خدمت، چگونه قرار است عمل کند و یا چه چیزی را قرار است پشتیبانی کند، اطلاعات چندانی در اختیار ندارد.

مطلب مرتبط: روابط ستون فقرات ITIL

ادامه مطلب در صفحه بعد…

نوشته CMDB و کاربرد آن در سرویس دسک اولین بار در سرویس دسک پلاس فارسی مدانت. پدیدار شد.