ثبت مشخصات سرورها، رایانهها و تجهیزات شبکه بهتنهایی برای مدیریت خدمات فناوری اطلاعات کافی نیست. زمانی میتوانیم اثر یک خرابی یا تغییر را درست بسنجیم که بدانیم هر دارایی به چه سرویسها، نرمافزارها، کاربران و دیگر تجهیزات وابسته است. در ServiceDesk Plus این ارتباطات با مفهوم Relationship نمایش داده میشوند و یکی از اجزای اصلی پایگاه داده مدیریت پیکربندی یا CMDB هستند.
تفاوت Asset و CI چیست؟
دارایی (Asset) معمولاً از دید موجودی، مالکیت، محل استقرار، چرخه عمر، هزینه و قرارداد بررسی میشود. قلم پیکربندی (Configuration Item یا CI) موجودیتی است که اطلاعات پیکربندی و روابط آن برای ارائه و پشتیبانی خدمات اهمیت دارد. بنابراین یک سرور ممکن است هم دارایی و هم CI باشد؛ اما یک سرویس کسبوکار یا واحد سازمانی ممکن است CI باشد، بدون آنکه دارایی فیزیکی محسوب شود.
| موضوع | مدیریت دارایی | مدیریت پیکربندی |
|---|---|---|
| پرسش اصلی | چه چیزی داریم، کجاست و متعلق به کیست؟ | چه چیزی به چه چیزی وابسته است؟ |
| نمونه اطلاعات | شماره اموال، مدل، گارانتی، هزینه | نوع CI، سرویس وابسته، رابطه و جهت وابستگی |
| کاربرد | کنترل موجودی و چرخه عمر | تحلیل اثر، ریشهیابی و مدیریت تغییر |
پیوند دارایی با CI چه تفاوتی با Relationship دارد؟
در ساختار جدید ServiceDesk Plus، رکورد دارایی و رکورد CI جداگانه مدیریت میشوند. برای اتصال یک CI به دارایی متناظر، در پنل سمت راست جزئیات CI از گزینه Link this CI استفاده میشود. این پیوند مشخص میکند کدام رکورد موجودی با آن CI مرتبط است. در مقابل، Relationship وابستگی یا ارتباط میان دو CI را بیان میکند؛ برای مثال اجرای برنامه روی سرور. بنابراین ثبت دارایی، پیوند آن با CI و تعریف وابستگی میان CIها سه کار متمایز هستند. راهنمای رسمی جزئیات CI
Relationship چه اطلاعاتی را ثبت میکند؟
هر ارتباط به سه جزء نیاز دارد: CI مبدأ، نوع رابطه و CI مقصد. برای مثال، «سامانه مالی روی سرور برنامه اجرا میشود»؛ در این جمله سامانه مالی و سرور دو CI و «Runs on» نوع رابطه است. جهت رابطه مهم است: «برنامه روی سرور اجرا میشود» با «سرور برنامه را میزبانی میکند» از نظر معنا مکمل یکدیگرند، اما نباید با رابطهای نامرتبط اشتباه شوند.
در نسخههای جدید، تنظیمات Relationship Type با نام Association Type نمایش داده میشود. نام مستقیم رابطه و نام معکوس آن هر دو باید تعریف شوند؛ برای نمونه Runs / Runs On یا Sends data to / Receives data from. استفاده از عنوانهای روشن و محدود از پیچیده شدن نقشه جلوگیری میکند.
مثالی از یک سرویس واقعی
فرض کنیم سرویس «اتوماسیون اداری» از یک سرور برنامه، یک سرور پایگاه داده، فضای ذخیرهسازی و یک تجهیز شبکه استفاده میکند. اگر سرور پایگاه داده دچار اختلال شود، تحلیل ارتباطات نشان میدهد سرویس اتوماسیون نیز ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد. همین اطلاعات هنگام برنامهریزی تغییر، تعیین اولویت رخداد و بررسی ریشه مشکل به کار میآید.

افزودن رابطه به CI، گامبهگام
اگر نوع رابطه آماده نیست، در Admin → Customization → Associations → Association Types با New، نام مستقیم و معکوس را تعریف و Save کنید. ساخت نوع ارتباط جدید به نقش SDAdmin یا SDCMDBAdmin نیاز دارد. راهنمای انواع ارتباط
- در CMDB، نوع و سپس نام CI مبدأ را باز کنید.
- در زبانه Relationships، روی Add Relationship کلیک کنید.
- برای رابطه پیشنهادی، Choose Relationship؛ برای انتخاب نوع مستقیم یا معکوس، Choose Relationship Type را انتخاب کنید.
- CIهای مقصد را انتخاب و Associate را بزنید؛ سپس رابطه و جهت آن را بررسی کنید.


مدیریت روابط CI به نقش SDCMDBAdmin یا SDCMDBManager نیاز دارد. راهنمای افزودن و حذف رابطه CI
حذف رابطه از CI
- جزئیات CI مبدأ و زبانه Relationships را باز کنید.
- نشانگر را روی رابطه موردنظر ببرید و روی آیکن سطل حذف همان رابطه کلیک کنید.
- فهرست را بررسی کنید تا از حذف ارتباط موردنظر مطمئن شوید.

حذف رابطه از نمای Relationship Map امکانپذیر نیست؛ این کار را از زبانه Relationships انجام دهید. موضوع این عملیات حذف ارتباط است، نه حذف خود CI. منبع رسمی
افزودن رابطه به دارایی (Asset)
در بخش Assets، دارایی موردنظر را باز کنید. نوع ارتباط تعیین میکند از کدام گزینه استفاده شود:
- در زبانه Relationships، منوی Add Relationship را باز کنید.
- برای ارتباط با دارایی دیگر، Connect Assets؛ برای ارتباط با سرویس کسبوکار، Connect Services را انتخاب کنید.
- موارد موردنظر را انتخاب و Save کنید. نتیجه در شاخه Connected نمایش داده میشود.
راهنمای رسمی Connect Assets/Services

اتصال مستقیم دارایی یا قطعه با Attach
برای اتصال دارایی یا کامپوننت، در صفحه جزئیات از Actions → Attach Asset / Attach Component استفاده کنید. موارد را در پنجره انتخاب و Attach را بزنید؛ نتیجه در شاخه Attached قرار میگیرد. این شاخه با Connected متفاوت است. راهنمای Attach Assets/Components · معنای شاخههای روابط دارایی
قطع اتصال Asset یا Component در رابط کلاسیک
دامنه این مراحل: پنجرههای دو ستونه Attach Asset / Attach Component در راهنمای رسمی نسخه 9.0. این مسیر مخصوص اتصالهای Attached است؛ آن را به Connected Assets/Services یا پیوند Link this CI تعمیم ندهید. محل کنترلها در رابطهای جدید ممکن است متفاوت باشد.
- از Assets → IT Assets، نوع و سپس دارایی اصلی را باز کنید. در Actions، گزینه Attach Asset یا Attach Component را انتخاب کنید.
- فقط مورد موردنظر را از ستون Attached Assets یا Attached Components انتخاب کنید و دکمه << را بزنید.
- با Save تغییر را ذخیره و فهرست اتصالها را بررسی کنید.
گزینه Detach All همه اتصالهای همان فهرست را جدا میکند؛ برای قطع یک اتصال از مراحل انتخابی بالا استفاده کنید. راهنمای رسمی 9.0، صفحات ۳۰۸ و ۳۰۹
قطع رابطه با حذف دارایی فرق دارد: در جداسازی، رکوردهای دو طرف باقی میمانند. گزینه حذف خود دارایی، اطلاعات آن را از پایگاه داده حذف میکند و راه مناسبی برای پاککردن یک اتصال نیست. راهنمای رسمی حذف دارایی
انواع رابطههای کاربردی
جدول زیر نمونههایی برای مدلسازی است. وجود این نامها بهصورت پیشفرض به نسخه و تنظیمات سامانه بستگی دارد؛ در صورت نیاز، نوع ارتباط و معکوس مناسب آن را تعریف کنید.
| رابطه | مثال | فایده |
|---|---|---|
| Runs On / Runs | سامانه مالی روی سرور برنامه اجرا میشود | شناسایی سرویسهای متأثر از توقف سرور |
| Depends On | برنامه به پایگاه داده وابسته است | تحلیل اثر خرابی یا تغییر |
| Connected To | سرور به سوئیچ متصل است | بررسی وابستگی زیرساختی |
| Used By | سرویس توسط واحد مالی استفاده میشود | شناسایی ذینفعان |
| Located In | تجهیز در اتاق سرور قرار دارد | شناخت موقعیت و وابستگی مکانی |

Relationship چه کمکی به مدیریت تغییر و رخداد میکند؟
پیش از راهاندازی مجدد یک سرور، تیم فناوری اطلاعات میتواند سرویسهای متکی به آن را شناسایی کند و درباره زمانبندی تغییر، کاربران متأثر و برنامه بازگشت تصمیم بگیرد. هنگام وقوع رخداد نیز نقشه وابستگیها دامنه بررسی را کوچکتر میکند. با این حال، نقشه بهتنهایی خرابی یا علت قطعی را اثبات نمیکند و باید با اطلاعات پایش، رخدادها و تغییرات تطبیق داده شود.
اشتباهات رایج در پیادهسازی
- ثبت همه اقلام بدون تعریف ارتباطات ارزشمند.
- استفاده از روابط کلی و مبهم بهجای روابط دقیق و جهتدار.
- اشتباه گرفتن «مالکیت دارایی» با «وابستگی فنی سرویس».
- تعریف چندباره یک CI یا ایجاد روابط قدیمی پس از جابهجایی و بازنشستگی تجهیزات.
- شروع با کل زیرساخت بهجای چند سرویس حیاتی و قابل مدیریت.
جمعبندی
تفاوت اصلی فهرست داراییها با CMDB کارآمد، صرفاً تعداد رکوردها نیست؛ بلکه شناخت ارتباط و وابستگی میان آنها است. با تعریف صحیح Relationshipها در ServiceDesk Plus، اطلاعات پراکنده موجودی به مدلی کاربردی برای تحلیل اثر، مدیریت تغییر، حل رخدادها و تصمیمگیری بهتر تبدیل میشود.
منابع رسمی ManageEngine
این راهنمای فارسی بر پایه مستندات رسمی ServiceDesk Plus تهیه شده است؛ مثال اتوماسیون اداری برای توضیح کاربرد روابط ارائه شده است.
- Association Types ـ تعریف نوع ارتباط و رابطه معکوس
- CI Relationships ـ تعریف و مدیریت ارتباط میان CIها
- Relationship Map ـ نقشه ارتباطات CI
- CI Details ـ پیوند CI با دارایی و نمایش نقشه
- Configuration Item Types ـ تنظیم نوع CI و روابط پیشنهادی
- راهنمای پیادهسازی CMDB
- Asset Relationships ـ شاخههای ارتباطات دارایی
- Connect Assets/Services ـ افزودن ارتباط با دارایی و سرویس
- Attach Assets/Components ـ اتصال دارایی و کامپوننت
- Delete IT Asset ـ تفاوت حذف رکورد با قطع اتصال
- راهنمای رسمی ServiceDesk Plus 9.0، صفحات ۳۰۸–۳۰۹ ـ جداسازی در رابط کلاسیک

ServiceDesk Plus